Al Fadimem Türküsünün Bilinmeyen Gerçek Hikayesi Gün Yüzüne Çıktı
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köylerinin gönüllerde taht kurmuş, nesilden nesile aktarılan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki hüzünlü sevda öyküsü, titiz bir çalışmayla aydınlatıldı. Yıllardır dillerden düşmeyen bu eserin gerçek kahramanları ve yaşanmışlıkları, bilimsel bir proje ile gün yüzüne çıkarıldı.
TÜBİTAK Destekli Proje, Al Fadimem’in İzini Sürdü
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirildi. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adlı proje, ‘Al Fadimem türküsü’nün kökenlerine indi. Proje kapsamında, türkünün bilinen hikayesinin ötesine geçilerek, birinci elden kaynaklar aracılığıyla gerçek sözleri ve detayları derlendi.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri Araştırıldı
Bu kapsamlı araştırma, halk müziğinin önemli bir parçası olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını ortaya koymayı hedefledi. ‘Al Fadimem’ türküsünün merkezindeki isimler olan Fadime Bostan ve Efe Kadir Kilci ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve komşularıyla yapılan derinlemesine mülakatlar, projenin temelini oluşturdu. Bu görüşmeler sayesinde, türkünün ilk hallerine ve yaşanmışlıklara dair paha biçilmez bilgiler elde edildi.
Yoksullukla Sınanan Bir Aşkın Türküye Dönüşümü
Yapılan görüşmelerden edinilen bilgilere göre, hikayenin kahramanı Efe Kadir, o dönemde yetim ve yoksul olması nedeniyle Fadime ile evlilik yapacak imkanlara sahip değildi. Bu durum üzerine Efe Kadir, sevdiği kızı kaçırmaya karar verdi. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu. Ancak, kaçış sonrası yaşananlar, bu sevdayı acıya dönüştürdü. Fadime’nin o dönemde resmi kayıtlarda yaşının küçük gösterilmesi (dönemin yasalarına göre yaşının yazdırılmaması nedeniyle) üzerine ailesi şikayette bulundu. Bu şikayet sonucunda Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu ayrılık, Efe Kadir’in hapishanedeki hasretini ve acısını dile getiren türkülere yansıdı. İşte ‘Al Fadimem’ de bu derin acının ve özlemin bir ifadesi olarak günümüze ulaştı.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Bir Kaynak Oldu
Projenin en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş bir kasetin gün yüzüne çıkması oldu. 1985 yılında, o dönemde Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu ses kaydı, türkünün dört kıtasının bizzat Efe Kadir tarafından seslendirildiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, ‘Al Fadimem türküsü’nün ilk ve en doğru sözlerine ulaşmada kritik birincil kaynak niteliği taşıdı. Saha çalışmaları ve bu tarihi ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da tespit edildi. Böylece, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyu aktarılırken geçirdiği değişimler, somut verilerle belgelenmiş oldu. Bu çalışma, gazeteekonomik.com.tr olarak halk kültürümüzün bu değerli mirasına ışık tutmaktan gurur duyuyoruz.
